بی خون تو گل ، رنگ بهاران نگرفت
این بادیه بوی سبزه زاران نگرفت
کی نغمه گر زمانه در پردۀ داغ
از تشنگی تو خواند و باران نگرفت ؟!
موج خون عاشوراییان ، لشکر خزان جاهلی را که بی وقفه پیشروی می کرد ، در ابتدا متوقف ساخت و سپس در طول تاریخ ، این لشکر زردجامه را وادار به عقب نشینی کرد. هنوز در همه جای خاک ، سپاهیان سبزپوش بهاران از خون حسین مدد می گیرند و به قلب لشکر خزان می زنند و چون طوفان ِ وزان ، قشون ِ برگریز را اوراق و تار و مار می کنند . چاشنی کربلا به سلاحهای ساده ، بُردِ خیره کننده ای می دهد و محکمترین استحکامات نظامی را چون ماکتی مقوایی مچاله می کند .
بازتاب فوران خون عاشوراییان به صفحات تاریخ ادبیات فارسی نیز جلوه و رونقی دیگرگون بخشیده است . از همان ابتدای پا گرفتن نظم پارسی ، شاعران ِ آزاده به دست ذوق خود - ساده یا پیچیده - از کربلا و خالق حماسۀ ابدی آن سروده اند و هنوز نیز این مخزن الهام و معدن مضمون ، به دستهای هنرمند ، مایۀ سخن پردازی و تصویر سازیهای دلنشین می دهد .
سیف فرغانی که در قرن هفتم می زیسته و قصیدۀ معروفی در حمله به ایلخانان مغول دارد و می توان قصیده اش را با مطلع معروف :
هم مرگ بر جهان ِ شما نیز بگذرد
هم رونق ِ زمان ِ شما نیز بگذرد
نوعی قصیدۀ شهادت طلبانه یا انتحاری خواند ؛ یکی از نخستین شاعرانی است که توجه ویژه ای به واقعۀ کربلا و گریه بر عزای حسین بن علی "ع" داشته و در سروده ای ساده - به لحاظ صنعت - اما پخته به لحاظ زبان ، سروده است :
ای قوم ! در این عزا بگریید
بر کُشتۀ کربلا بگریید
با این دل ِ مُرده ، خنده تا چند ؟
امروز در این عزا بگریید
فرزند رسول را بکشتند
از بهر خدای را بگریید !
از خون ِ جگر ، سرشک سازید
بهر دل مصطفی بگریید
وز معدن دل به اشک چون دُر
بر گوهر مرتضی بگریید
با نعمت عافیت به صد چشم
بر اهل چنین بلا بگریید
دلخستۀ ماتم حُسینید !
ای خسته دلان ! هلا ! بگریید
در ماتم او خَمُش مباشید
یا نعره زنید ؛ یا بگریید
تا روح که متصل به جسم است
از تن نشود جدا ، بگریید
در گریه سخن نکو نیاید
من می گویم ، شما بگریید
بر دُنیی ِ کم بها بخندید
بر عالم ِ پُر عُنا بگریید
بسیار در او نمی توان بود
بر اندکی ِ بقا بگریید
اشک از پی چیست ؟ تا بریزید
چشم از پی چیست ؟ تا بگریید
در گریه به صد زبان بنالید
در پرده به صد نوا بگریید
تا شسته شود کدورت از دل
یک دم ز سر صفا بگریید
نسیان ِ گنه ، صواب نبوَد
کردید بسی خطا ، بگریید
وز بهر نزول غیث ِ رحمت
چون ابر ، گَه ِ دعا بگریید !
شاعران در سروده هایشان برای واقعۀ کربلا ، بر فضیلت گریه بر مصیبتی که بر اهل زمین و آسمان بزرگ است ، نیز - همان گونه که دیدیم - تاکید داشته و دارند .
این الهام پذیری از کربلا و پایبندی و تقیّد برای سرودن در باب واقعۀ کربلا به قصد قربت و رسیدن به ثواب اخروی تا روزگار ما نیز ادامه پیدا کرده است و هستند شاعرانی که حتی ذوق خود را در یک کتاب ، محدود و مجبور به سرودن برای سالار شهیدان کربلا می کنند تا هم به تاریخ شیعه ادای احترام کرده باشند و هم به ارزشهای عاشورایی در قالب نظم ، تأثیر و بُرد و ماندگاری بیشتری ببخشند . اشعاری مثل سرودۀ زیر در روزگار ما ، فراوان - و البته با تفاوت در قدرت و ضعف ادبی - عرضه به دوستداران اهل بیت حضرت ختمی مرتبت "ع" می شود :
بیا ای دل ِ مبتلا ، گریه کن
بیا باز در کربلا ، گریه کن
چهل روز از آن روز خونین گذشت
بر آن روز و آن ماجرا گریه کن
رسیده است "جابر" به قبر حسین "ع"
بر آن جان ِ درد آشنا گریه کن
اگر خواستی نعره از دل بر آر
اگر خواستی بی صدا گریه کن
بر آن جان نثاران راه خدا
بر آن راهیان ِ وفا گریه کن
اگر با دل و جان شدی همنوا
بر آن کُشتۀ نینوا گریه کن
گناه است درد و شفا توبه است
اگر خواهی اکنون شفا ، گریه کن
به دامان امید دستی بزن
شبی در حریم دعا گریه کن
به امید بخشایش اشکی بریز
برای رضای خدا گریه کن
"محمد جواد محبّت"
پانوشت : زنده یاد دکتر سید حسن حسینی اگر نه بیشتر ، حداقل به همان اندازه که در شعر و سرودن ، دستی توانمند داشت در نقد ادبی نیز کم نظیر بود . آنچه آمد فصلی (صفحات ١١١ تا ١١۶) از کتاب "طلسم سنگ" (مجموعه نثرهای عاشورایی) اوست که انتشارات سورۀ مهر آن را منتشر کرده است .روحش هماره همنشین مولا و جدّش حسین بن علی "ع" باد.
پروفایل تقی دژاکام
